De Atlas of Queer Anatomy is begonnen als kunstproject van kunstenaar Kuang-Yi Ku en Soa-specialist Henry de Vries. Inmiddels zijn er tentoonstellingen geweest, talloze workshops gegeven en is er een boek gepubliceerd. hello gorgeous sprak met Henry de Vries.
“Het primaire doel van de atlas is om mensen die in de medische professies werken aan het denken te zetten over hoe we kijken naar lichamen. En over welke vooroordelen we meenemen als we mensen in de behandelkamer hebben. Ik ben mijn medische carrière begonnen als dermatoloog, huidarts, en het was niet vreemd om collega’s te horen zeggen dat donkere huid zo moeilijk was. Nu is donkere huid niet moeilijker dan lichtere huid, alleen rood is moeilijker te zien, en soms uiten bepaalde aandoeningen zich net even op een andere manier. Dan heb je bijvoorbeeld bultjes in plaats van een ander soort oneffenheden, maar moeilijker? Ánders dan we hebben geleerd bij de geneeskunde-opleidingen, dat zeker! In opleidingen tot arts, maar ook bijvoorbeeld tot verpleger of tandarts krijgen we de anatomie-boeken van Netter waarin fantastische tekeningen staan van het menselijke lichaam. Alleen zijn de mensen die met opengeklapte huid zijn geportretteerd altijd voorbeeldige cisgender, heteronormatieve, witte Amerikanen. Dit komt omdat de arts-tekenaar van die anatomische lichamen, Frank Netter, zelf een voorbeeldige witte Amerikaan was toen zijn medische tekeningen werden gepubliceerd vanaf de jaren veertig van de vorige eeuw. Vrijwel elke arts op aarde is opgeleid met de tekeningen van Netter. Dat laat zo zijn effecten na.”
Klik
“Kuang-Yi en ik hebben elkaar leren kennen tijdens een koppelingsmiddag van de Bio Art and Design Awards. Deze organisatie laat wetenschappers met kunstenaars samenwerken. De klik was er onmiddellijk. Zowel hij als ik zijn homo, dus dat praat wat makkelijker. Maar vooral zijn werk intrigeerde me. Hij was net een paar jaar afgestudeerd aan de Designacademie in Eindhoven en maakte nogal seksueel geïnspireerde dingen, zoals van bitjes die je in je mond kan doen als je iemand pijpt, zodat het voor de ander nóg lekkerder is om door jou gepijpt te worden. Het bleek dat hij vóór zijn studie in Eindhoven in Taiwan als tandarts had gewerkt, dus hij was net als ik medisch opgeleid. Het was het jaar na de Black Lives Matter-protesten, en dat onderwerp zat hoog bij ons beiden. Ook Kuang-Yi had de Netter Atlas of Human Anatomy als verplichte kost gehad bij de tandartsopleiding, en toen realiseerden we ons hoezeer de medische wereld doordrenkt is van de witte, patriarchale, heteroseksuele Amerikaans/Europese norm. De titel van ons project schreef zich dus vanzelf.”
Pragmatische keus
“Ik heb best getwijfeld wat ik zou moeten studeren: toneelschool, kunstacademie… Ik was in ieder geval altijd wel met de kunsten bezig, ook aangemoedigd door de creatieven in mijn familie. Dat het uiteindelijk Geneeskunde is geworden, was voornamelijk een pragmatische keus. Ik had het idee dat ik, als Surinaamse Nederlander, ooit weer terug naar Suriname zou gaan. Een tante van me was huisarts in Paramaribo. Ze woonde boven haar praktijk, naast de rivier. Tijdens familiebezoeken aan Suriname was ik gefascineerd. Zoiets leek me ook wel wat. Gelukkig vond ik de studie Geneeskunde ook echt interessant. En hoewel ik een drukke baan heb met veel verantwoordelijkheden bij de GGD en het Amsterdam UMC, hou ik genoeg tijd over om me ook bezig te houden met de atlas.”
Verschillende ervaringen
“Inmiddels hebben we een derde maker erbij: Tzu-Yen Chen. Onze atlas, het project, heeft nu vijf hoofdstukken: het leven van soa’s, intersekse, genderbevestigende operaties, lichaamsgeur en masturbatie. Vaak maak ik een schetsje in tekst dat dan heen en weer gaat tussen Kuang-Yi en mij, en ondertussen beginnen Kuang-Yi en Tzu-Yen met het ontwerpen. Soms wordt het een plaatje, soms een 3D-object, soms een dia of een interactieve video die geprojecteerd moet worden. Ook vragen we ervaringsdeskundigen en medische experts voor input. Naast tentoonstellingen hebben we dus nu ook het boek. Maar ook een fantastische website, en we organiseren workshops, meestal tijdens medische congressen en op opleidingen. Het gaat ons dan om de combinatie van studenten Geneeskunde, medische professionals, queer mensen en kunstenaars. We zetten deze mensen tijdens de workshops aan het werk, meestal in gemengde groepjes van vijf of zes en laten ze samen een collage maken. Daarbij ligt de nadruk op de kwaliteit van het gesprek over de onderwerpen en de verschillende ervaringen.”
Regenboogvlaggetje
“Tijdens mijn werk als huidarts viel het me op dat vooral transgender mensen heel erg ongemakkelijk de spreekkamer kunnen binnenkomen. Dan is het belangrijk dat je empathisch weet te communiceren en ook jezelf laat zien. Soms helpt alleen een regenboogvlaggetje in de spreekkamer al. Dat men weet dat het veilig is. Onlangs hoorde ik over het ongemak van plastisch chirurgen die topchirurgie uitvoeren, bijvoorbeeld als mensen hun borsten laten weghalen. Sommige mensen hebben, om wat voor reden dan ook, geen zin meer in tepels en vragen deze dan weg te laten. Die chirurgen moeten die wens natuurlijk gewoon honoreren, maar het stelt wel weer de vraag: wat is de norm? Dat is vreselijk interessant. Ik denk dat ‘tepels’ best het zesde hoofdstuk zouden kunnen zijn van de Atlas of Queer Anatomy.”
Voor meer informatie over de Atlas of Queer Anatomy is er de website atlasofqueeranatomy.com. De atlas is ook te koop voor €35 via Limestone.
Dit artikel verscheen eerder in hello pride.
Tekst GJ Wielinga Beeld Prins de Vos
