Queer helden

Wat hebben de lesbische verzetsstrijdster Frieda Belinfante, de Amerikaanse trans-activiste Marsha P. Johnson en de intersekse-voorvechtster Miriam van der Have met elkaar gemeen? Zij behoren alle drie tot de LHBT+-helden die vanaf deze zomer vereeuwigd zullen zijn in de Walk of Pride.

Met de onthulling van de Walk of Pride op 8 juli is Amsterdam een bijzonder monument rijker. Tweeënvijftig bronzen tegels met daarop de namen van 53 nationale en internationale iconen uit de queer gemeenschap vormen een wandelroute van de Dam naar het Homomonument een paar honderd meter verderop. In 2023 namen Stichting Gay Amsterdam Association (GALA), IHLIA Heritage en Stichting Homomonument het initiatief voor dit bijzondere project. Nu, drie jaar later, blikken Richard Keldoulis, kartrekker vanuit GALA, en Dewi Vrenegoor, programmamanager bij IHLIA, terug én vooruit.

Oud idee

Richard: “Het idee voor de Walk of Pride is al zo’n 24 jaar oud, het was onderdeel van een breder plan voor het plein rond het Homomonument. Door onvoldoende afstemming met de gemeentelijke politiek is de route er toen niet van gekomen. Laat dan maar, dachten we. Tot we in 2023 een gemeentelijke oproep zagen voor projecten rond de viering van 750 jaar Amsterdam. Een mooie gelegenheid om het plan voor de Walk of Pridenieuw leven in te blazen. We gingen op bezoek bij burgemeester Halsema, zij vond het gelijk een goed idee. Met de subsidieaanvraag ging het echter mis. Vanwege het enorme aantal aanvragen voor stadsdeel Centrum kwamen we niet in aanmerking. Het stadsdeel had inmiddels al wel van ons project gehoord en bood alsnog financiële steun aan, maar dan niet gekoppeld aan 750 jaar Amsterdam.”

Roze iconen

Als initiatiefnemer benaderde Richard IHLIA en Stichting Homomonument om mee te denken over de wandelroute en welke queer helden er onderdeel van moesten zijn. Meerdere routes passeerden de revue. Twee bleven er over: een route van het stadhuis – waar de eerste huwelijken tussen mensen van gelijk geslacht werden gesloten – naar het Homomonument, en de uiteindelijke route vanaf de Dam. De eerste sneuvelde, die was “te lang”. Tegelijkertijd heeft de Dam een sterke historische betekenis: het is de plek waar tot in de 18^e eeuw homoseksuele mannen werden veroordeeld en geëxecuteerd.

De Walk of Pride wil de algemene zichtbaarheid van de LHBT+-gemeenschap vergroten, vertelt Dewi. Maar dat is zeker niet de enige drijfveer voor het monument. “We willen ook die queer geschiedenis laten zien die je niét terugvindt in de geschiedenisboeken.” Om die reden is er bewust gekozen voor ook minder bekende namen, roze iconen die niet bekend zijn bij een algemeen publiek. 

Longlist

Om tot de lijst van queer helden te komen werden uiteindelijk achttien LHBT+-organisaties gevraagd om mee te denken en namen aan te leveren. Dewi: “Belangenverenigingen als Bi+ Nederland, het Aidsfonds, Pink Marrakech, het Transgender Netwerk en het COC dachten mee. Op basis van hun input hebben we een longlist gemaakt.” Het streven was om tot een lijst te komen waar iedereen unaniem achter kon staan. Gezamenlijk werden er kaders vastgesteld: waar moest de lijst aan voldoen? “Sowieso moest elke ‘letter’ in LHBT+ vertegenwoordigd zijn. Daarnaast wilden we ook diversiteit in achtergrond en kleur, en queer iconen uit zowel de verre geschiedenis als het nu.” 

Richard: “We hebben van tevoren ook niet gezegd: die en die moeten er sowieso in. We wilden de keuze echt bij de organisaties laten, zeker als ze opkomen voor de belangen van een bepaalde groep. Zij mogen hun eigen helden kiezen.” Dewi: “Wat me opviel, was de ruimhartigheid bij het samenstellen van de lijst. Het was echt een gezamenlijk proces, elkaars keuzes werden zoveel mogelijk gerespecteerd.”

Kritiek

De lijst bevat zowel Nederlandse als internationale queer iconen. Zo zijn er tegels gewijd aan Xica Manicongo, een trans persoon en tot slaaf gemaakte die in 16^e-eeuws Brazilië werd veroordeeld voor ‘sodomie en hekserij’; aan Benno Premsela, voorzitter van het COC in de jaren zestig, die veel heeft betekend voor de zichtbaarheid van de belangenorganisatie, en aan activist en ‘levend kunstwerk’ Fabiola. Sommige helden zijn nog in leven.

De lijst is niet zonder kritiek. Critici wijzen op het ontbreken van namen als Gerard Reve en Erwin Olaf. Dewi: “Het is nooit de bedoeling geweest om een eenduidige lijst te maken van: dit zijn dé belangrijkste helden, voor iedereen. De mensen die iemand missen of kritiek uiten wil ik uitnodigen om naar de lijst te kijken als iets waar je van kunt leren en waar je inspiratie uit kunt halen.” Daarnaast sluiten Richard en Dewi niet uit dat de Walk in de toekomst nog zal worden uitgebreid of aangepast. 

Tekst Rick Meulensteen Beeld Henri Blommers